ปรากฏการณ์ “เอลนีโญ” (El Niño) เป็นสิ่งที่เรารู้จักกันดีในฐานะผู้อยู่เบื้องหลังของความแห้งแล้งและอากาศที่ร้อนจัด แต่เมื่ออุณหภูมิผิวน้ำทะเลในมหาสมุทรแปซิฟิกอุ่นขึ้นกว่าค่าเฉลี่ยอย่างรุนแรง (เกิน 1.5 ถึง 2 องศาเซลเซียส) เราจึงจะก้าวเข้าสู่สภาวะที่เรียกว่า “ซูเปอร์เอลนีโญ” (Super El Niño) ซึ่งนำมาซึ่งความแปรปรวนของสภาพอากาศที่รุนแรงและยาวนานกว่าปกติ สำหรับประเทศไทยและภูมิภาคอาเซียน วิกฤตนี้ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของลมฟ้าอากาศ แต่เป็นภัยคุกคามต่อความมั่นคงทางอาหาร เศรษฐกิจ และวิถีชีวิต (ซึ่งตอนนี้ยังไม่เกิดคาดว่าจะเริ่มเห็นชัดช่วงต้นเดือนพฤษภาคม 2569)

ผลกระทบที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ต่อประเทศไทยและอาเซียน (หากเกิด)

ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงประเทศไทย เป็นหนึ่งในจุดเปราะบางที่สุดเมื่อเกิดซูเปอร์เอลนีโญ ผลกระทบที่เห็นได้ชัดเจนมีดังนี้

– วิกฤตภัยแล้งและการขาดแคลนน้ำ ปริมาณฝนจะลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ฝนทิ้งช่วงยาวนาน แหล่งน้ำธรรมชาติและอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่จะมีปริมาณน้ำกักเก็บลดลง กระทบโดยตรงต่อน้ำอุปโภคบริโภคและภาคอุตสาหกรรม

– ผลกระทบด้านการเกษตรและความมั่นคงทางอาหาร ไทย เวียดนาม อินโดนีเซีย ซึ่งเป็นอู่ข้าวอู่น้ำของโลก จะเผชิญปัญหาผลผลิตตกต่ำ (เช่น ข้าว น้ำตาล ปาล์มน้ำมัน) ซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะสินค้าเกษตรขาดตลาดและราคาอาหารที่พุ่งสูงขึ้นทั่วโลก

ปัญหาไฟป่าและฝุ่นควันข้ามพรมแดน (PM2.5) อากาศที่แห้งและร้อนจัดเป็นตัวเร่งให้เกิดไฟป่าได้ง่าย โดยเฉพาะในพื้นที่ป่าพรุของอินโดนีเซียและพื้นที่การเกษตรในประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งจะทำให้ปัญหาหมอกควันข้ามพรมแดนทวีความรุนแรง กระทบต่อสุขภาพของประชาชนทั้งภูมิภาค

– คลื่นความร้อน (Heatwave) อุณหภูมิที่พุ่งสูงทำลายสถิติส่งผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชน โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบาง และทำให้ความต้องการใช้ไฟฟ้า (เพื่อทำความเย็น) พุ่งสูงจนอาจเกิดความไม่มั่นคงทางพลังงาน

เทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศสำคัญกับเรื่องนี้อย่างไร?

ในยุคที่ข้อมูลคืออาวุธสำคัญที่สุด GISTDA ใช้เทคโนโลยีอวกาศเพื่อสนับสนุนการใช้งานและประยุกต์ใช้ในภารกิจต่างๆของประเทศมาอย่างต่อเนื่อง อาทิ

– การติดตามสถานการณ์น้ำ (Water Monitoring) ใช้ภาพถ่ายจากดาวเทียม (เช่น ดาวเทียม THEOS-2) เพื่อประเมินพื้นที่ผิวน้ำทั่วประเทศแบบ near real-time ทำให้รู้ว่าอ่างเก็บน้ำหรือแหล่งน้ำธรรมชาติใดกำลังเข้าสู่ขั้นวิกฤต เพื่อวางแผนระบายหรือจัดสรรน้ำได้อย่างแม่นยำ

– ประเมินความเสียหายและสุขภาพพืชพรรณ (Agricultural Assessment) ข้อมูลภูมิสารสนเทศสามารถวิเคราะห์ “ดัชนีความเขียวของพืช” หากพื้นที่ใดเริ่มมีสัญญาณความแห้งแล้ง สามารถส่งข้อมูลเตือนภัยให้หน่วยงานเกษตรเข้าไปช่วยเหลือ หรือแนะนำการปรับเปลี่ยนพืชล่วงหน้าก่อนที่ผลผลิตจะตายยืนต้น

– การตรวจจับจุดความร้อน (Hotspot Detection) ดาวเทียมสามารถตรวจจับจุดความร้อนที่เกิดจากไฟป่าหรือการเผาทางการเกษตรได้อย่างรวดเร็ว ไม่ใช่แค่ในไทยแต่คลุมทั้งอาเซียน ข้อมูลนี้ถูกนำไปใช้ในการสั่งการควบคุมและดับไฟป่า รวมถึงการวิเคราะห์สถานการณ์ฝุ่นควัน (สามารถติดตามข้อมูลผ่านแอปพลิเคชันอย่าง “เช็คฝุ่น”)

– สนับสนุนการตัดสินใจเชิงนโยบาย (Data-Driven Policy) GISTDA ทำหน้าที่รวบรวมข้อมูลเชิงพื้นที่ทั้งหมด จัดทำเป็นแผนที่เสี่ยงภัยแล้ง เพื่อให้คณะรัฐมนตรีหรือหน่วยงานบริหารจัดการน้ำ ใช้ตัดสินใจประกาศเขตพื้นที่ประสบภัยและอนุมัติงบประมาณช่วยเหลือได้อย่างมีหลักฐานอ้างอิง

แผนการรับมือ การเตรียมพร้อมเป็นสิ่งสำคัญที่สุดในการลดความสูญเสีย

1.การบริหารจัดการน้ำเชิงรุก รณรงค์ให้ทุกภาคส่วนประหยัดน้ำ กักเก็บน้ำในช่วงที่มีฝนตกลงมาให้ได้มากที่สุด และจัดสรรน้ำสำหรับอุปโภคบริโภคเป็นอันดับแรก ควบคู่ไปกับการหาแหล่งน้ำสำรอง

2.การปรับตัวภาคการเกษตร ส่งเสริมให้เกษตรกรปลูกพืชใช้น้ำน้อย หรือพืชอายุสั้น เลื่อนเวลาการเพาะปลูกให้สอดคล้องกับคาดการณ์ปริมาณฝน และการทำประกันภัยพืชผล

3.ความร่วมมือระดับภูมิภาค (ASEAN) บังคับใช้และยกระดับข้อตกลงอาเซียนว่าด้วยมลพิษจากหมอกควันข้ามแดนอย่างจริงจัง เพื่อควบคุมการเผาในที่โล่งและไฟป่า

4.การเฝ้าระวังด้านสาธารณสุข เตรียมระบบสาธารณสุขให้พร้อมรับมือกับโรคที่มากับความร้อน (Heatstroke) และโรคระบบทางเดินหายใจจาก PM2.5

ซูเปอร์เอลนีโญเป็นภัยธรรมชาติที่เราไม่สามารถหยุดยั้งได้ แต่เราสามารถลดทอนผลกระทบได้อย่างมหาศาลหากมีการเตรียมความพร้อมที่ดี การบูรณาการแผนการทำงานร่วมกันระหว่างภาครัฐ ประชาชน และการใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีอวกาศอย่างที่เต็มที่ จะเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้ประเทศไทยและอาเซียนผ่านพ้นวิกฤตสภาพอากาศนี้ไปได้

การสร้างแผนที่ 3 มิติอาจไม่ใช่เรื่องใหม่หากเป็นโลกบนพื้นแผ่นดินที่คุ้นเคย แต่นี่คือ “โลกใต้ทะเล” แหล่งผลิตออกซิเจน อาหาร และทรัพยากรที่สำคัญต่อการดำรงชีวิตของมนุษย์ ที่วันนี้ “ทีมทะเล” จากสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA ได้เปิดปฏิบัติการสำรวจทรัพยากรในโลกใต้ทะเล เพื่อนำข้อมูลที่ได้มาสร้างเป็นแผนที่ 3 มิติใต้ทะเล ครั้งแรก! ในประเทศไทย

โดยใช้เครื่องมือที่เรียกว่า “ ROV ” ยานสำรวจใต้ทะเล หรือ Remotely Operated Vehicle นักสำรวจตัวน้อยที่จะมาสำรวจโลกใต้ทะเล แทนนักดำน้ำเพื่อลดความเสี่ยงอันตรายต่อชีวิต…

“นายวัชระ เกษเดช” นักภูมิสารสนเทศชำนาญการพิเศษ ฝ่ายทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม GISTDA เปิดเผยว่า ด้วยจุดแข็งของ GISTDA ที่มีการเก็บข้อมูลด้านทะเลและชายฝั่งของไทยมากว่า 30 ปี เป้าหมายอนาคตที่สำคัญของทีมทะเล ก็คือ การสร้าง Digital Twin ฝาแฝดดิจิทัลของท้องทะเลไทย ซึ่งจะมีการพัฒนาระบบ Visualization หรือการแสดงผลภาพเสมือน สามารถแสดงผลข้อมูลต่าง ๆ ที่ตรวจวัดได้จากทุกเซนเซอร์ในทุกอุปกรณ์ ออกมาเป็นภาพรวมของทะเลที่มีข้อมูลใกล้เคียงกับเวลาปัจจุบันมากที่สุด

และการสำรวจทรัพยากรในโลกใต้ทะเล ด้วยยานสำรวจใต้น้ำ “ ROV ” ที่สามารถเก็บข้อมูล สร้างแผนที่ใต้น้ำ 3 มิติ พร้อมระบุค่าพิกัดตำแหน่งได้ จะเป็นสิ่งที่เข้ามาช่วยเติมเต็ม “ Digital Twin ของท้องทะเลไทย” ให้ความสมบูรณ์มากขึ้นในอนาคต

ทั้งนี้ GISTDA ได้เริ่มโครงการยานสำรวจใต้น้ำ “ ROV ” เมื่อปี 2567 และเริ่มเก็บข้อมูลในปี 2568 โดยนำร่องใน 2 พื้นที่เล็ก ๆ ที่บริเวณหมู่เกาะแสมสาร อ.สัตหีบ จ.ชลบุรี และเกาะทะลุ จ.ประจวบคีรีขันธ์

สำหรับ “ ROV ” เป็นหุ่นยนต์ใต้น้ำที่ควบคุมจากระยะไกล โดยมีผู้ควบคุมอยู่บนผิวน้ำผ่านสายเคเบิล บันทึกภาพด้วยกล้องวิดีโอความละเอียดสูงระดับ 4 K สามารถดำน้ำได้ลึกถึง 200 เมตร และที่สำคัญสามารถระบุค่าพิกัดตำแหน่งใต้ท้องทะเลได้อย่างแม่นยำ

ที่ผ่านมา ยานสำรวจใต้น้ำ ROV ถูกใช้สำหรับภารกิจการสำรวจ เก็บข้อมูล และทำงานใต้น้ำลึกที่มนุษย์หรือนักดำน้ำไม่สามารถเข้าถึงได้ง่าย เช่น สำรวจซากเรือ ตรวจสอบท่อส่งน้ำมัน งานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ และการก่อสร้างใต้น้ำ เป็นต้น

ซึ่งในโครงการของ GISTDA ครั้งนี้ ภารกิจหลักของนักสำรวจอย่าง ROV คือ การลงไปสำรวจทรัพยากรในโลกใต้ทะเล เพื่อทำข้อมูลภูมิสารสนเทศ โดยเฉพาะการประเมินสถานภาพของ “ปะการัง” ซึ่งเป็นระบบนิเวศที่สำคัญที่สุดของใต้ท้องทะเล ที่จะบ่งบอกถึงความอุดมสมบูรณ์ และเป็นที่อยู่ของสัตว์ทะเลต่าง ๆ และนำข้อมูลที่ได้มาสร้างเป็นแผนที่ใต้น้ำ 3 มิติ ซึ่งนอกจากจะใช้ประโยชน์ทางด้านงานวิจัยในการติดตามการเปลี่ยนแปลงเพื่ออนุรักษ์ทรัพยากรใต้ท้องทะเลแล้ว ยังสามารถนำไปสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ ดึงดูดนักท่องเที่ยวที่ชื่นชอบการดำน้ำได้อีกด้วย

ปัจจุบัน การสำรวจของ ROV ในพื้นที่นำร่องของทีมทะเล อยู่ระหว่างขั้นตอนการเก็บข้อมูล ประเมินผลและสร้างเป็นแผนที่ 3 มิติใต้น้ำที่ในประเทศไทยยังไม่เคยมีใครทำมาก่อน ซึ่งทีมงานมีเป้าหมายต่อไปคือ พัฒนาการสำรวจให้ครอบคลุมพื้นที่กว้างขึ้นและมีความเสถียรมากขึ้น เพื่อต่อยอดสร้าง Digital Twin ของโลกใต้น้ำในอนาคต ขณะที่การทำ Visualization ข้อมูลภาพรวมของท้องทะเลไทยเฉพาะบริเวณผิวน้ำ คาดว่าจะแล้วเสร็จในปลายปี 2569

ทั้งหมดนี้ก็คือ การบูรณาการข้อมูลและเทคโนโลยีอวกาศ มาใช้ประโยชน์เพื่อบริหารจัดการพื้นที่ทางทะเลและชายฝั่ง ซึ่งจะนำไปสู่การอนุรักษ์ทรัพยากรทะเลไทยได้อย่างยั่งยืน

ในยุคที่มนุษยชาติกำลังนับถอยหลังสู่การกลับไปเยือนดวงจันทร์อีกครั้ง “อวกาศ” ไม่ใช่เรื่องไกลตัว หรือเป็นเพียงความฝันในภาพยนตร์ไซไฟอีกต่อไป แต่คือ “เศรษฐกิจใหม่” (Space Economy) และเวทีการทูตระดับโลกที่ทุกประเทศต่างมุ่งหวังที่จะมีส่วนร่วม คำถามที่หลายคนอาจจะยังสงสัยคือ โครงการยักษ์ใหญ่อย่าง Artemis Program และ Artemis Accords ของ NASA นั้นแตกต่างกันอย่างไร? และที่สำคัญ ประเทศไทยของเราอยู่ตรงจุดไหนในสมการระดับจักรวาลนี้? วันนี้เราจะมาเจาะลึกถึงความก้าวหน้า ความพร้อม และความโดดเด่นของ GISTDA (สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ) ที่กำลังพลิกโฉมประเทศไทยจาก “ผู้ใช้งาน” สู่ “ผู้ร่วมสร้าง” ในเวทีอวกาศระดับนานาชาติ

Artemis Accords และ Artemis Program ต่างกันอย่างไร?

เพื่อให้เข้าใจบริบทของการแข่งขันด้านอวกาศในโลกปัจจุบัน เราต้องแยกความหมายและบทบาทของสองคำนี้ออกจากกันอย่างชัดเจน

Artemis Program (โครงการอาร์เทมิส)

คือ “ตัวโครงการปฏิบัติการทางอวกาศ” ที่นำโดยองค์การ NASA ของสหรัฐอเมริกา โดยมีเป้าหมายเชิงประจักษ์ในการส่งมนุษย์ (รวมถึงผู้หญิงและคนผิวสีคนแรก) กลับไปเหยียบดวงจันทร์ โครงการนี้ครอบคลุมตั้งแต่การสร้างจรวด SLS, ยานอวกาศ Orion, การสร้างสถานีฐานบนผิวดวงจันทร์ (Lunar Base) และสถานีอวกาศโคจรรอบดวงจันทร์ (Gateway) เพื่อใช้เป็นจุดแวะพักในการเรียนรู้และทดสอบเทคโนโลยี ก่อนที่จะก้าวไปสู่เป้าหมายที่ยิ่งใหญ่กว่าในอนาคต นั่นคือการส่งมนุษย์เดินทางต่อไปยังดาวอังคาร

Artemis Accords (ข้อตกลงอาร์เทมิส)

คือ “กรอบความร่วมมือและกติกาสากล” ทางการทูตและกฎหมาย ว่าด้วยหลักการสำรวจและใช้ประโยชน์จากอวกาศ ดวงจันทร์ ดาวอังคาร และดาวเคราะห์น้อยอย่างสันติ โปร่งใส และยั่งยืน การลงนามในข้อตกลงนี้ ไม่ได้หมายความว่าประเทศนั้นๆ จะต้องสร้างจรวดไปดวงจันทร์ด้วยตนเอง แต่เป็นการแสดงจุดยืนร่วมกันในประชาคมโลก ว่าจะปฏิบัติตามกติกาที่ยอมรับร่วมกัน เช่น การช่วยเหลือบรรเทาภัยนักบินอวกาศ การเปิดเผยข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ต่อสาธารณะ การปกป้องแหล่งมรดกทางประวัติศาสตร์บนดวงจันทร์ และการจัดการขยะอวกาศอย่างมีความรับผิดชอบ

ณ วันนี้ ประเทศไทยไม่ได้เป็นเพียงผู้ชมที่เฝ้ามองดวงดาวอีกต่อไป ความพร้อมและบทบาทของเราในเวทีอวกาศสากลมีความโดดเด่นและน่าจับตามองในหลายมิติ ดังนี้

1. การก้าวเข้าสู่สมาชิก Artemis Accords อย่างเป็นทางการ

เมื่อวันที่ 16 ธันวาคม 2567 ที่ผ่านมา ประเทศไทยได้สร้างประวัติศาสตร์หน้าใหม่ด้วยการลงนามเข้าร่วม Artemis Accords ทำให้เรากลายเป็นสมาชิกลำดับที่ 51 ของโลก และเป็นประเทศที่ 2 ในภูมิภาคอาเซียน (รองจากสิงคโปร์) ซึ่งการลงนามครั้งนี้เปรียบเสมือนการเปิดประตูบานใหญ่สู่การถ่ายทอดองค์ความรู้ เทคโนโลยีขั้นสูง และการร่วมลงทุนกับกลุ่มชาติตะวันตก

2. นโยบายการทูตอวกาศแบบสมดุล (Space Diplomacy)

ความโดดเด่นอย่างหนึ่งของยุทธศาสตร์ชาติไทยคือ นอกจากการร่วมมือกับฝั่งสหรัฐฯ ผ่าน Artemis Accords แล้ว ก่อนหน้านี้ไทยยังได้ร่วมลงนามในโครงการสถานีวิจัยนานาชาติบนดวงจันทร์ (ILRS) ซึ่งริเริ่มโดยประเทศจีนและรัสเซียด้วย ท่าทีนี้สะท้อนให้เห็นถึงความพร้อมและความชาญฉลาดด้านการทูตเชิงยุทธศาสตร์ ที่ไทยสามารถวางตัวเป็น “พันธมิตรในการพัฒนาวิทยาศาสตร์เพื่อสันติ” กับทุกขั้วมหาอำนาจได้อย่างสมดุล เปิดรับผลประโยชน์สูงสุดเข้าสู่ประเทศ

3. การเปลี่ยนผ่านจาก “ผู้ใช้” สู่ “ผู้สร้าง”

ไทยกำลังเปลี่ยนผ่านยุทธศาสตร์จากการเป็นเพียงประเทศที่ซื้อเทคโนโลยีหรือเป็นแค่ผู้ใช้ข้อมูลดาวเทียม มาเป็นผู้ร่วมวิจัยและพัฒนา (Co-developer) สร้างโอกาสให้กลุ่มนักวิจัย สตาร์ทอัพ และผู้ประกอบการไทยสามารถเข้าไปอยู่ในห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) ของอุตสาหกรรมอวกาศและอิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูงระดับโลกได้

ความแตกต่างระหว่างโครงการอาร์เทมิสและข้อตกลงอาร์เทมิส คือภาพสะท้อนของการผสมผสานระหว่าง “ความทะเยอทะยานทางวิทยาศาสตร์” และ “กติกาความร่วมมือของมวลมนุษยชาติ” สำหรับประเทศไทยแล้ว การตัดสินใจก้าวเข้าสู่สมรภูมิอวกาศในยุคปัจจุบัน ไม่ใช่การแข่งขันเพื่อนำธงชาติไปปักบนดวงจันทร์เพื่ออวดอ้างบารมี แต่คือการดึงเอาเทคโนโลยี นวัตกรรม และโอกาสทางเศรษฐกิจอันมหาศาลกลับลงมาสู่พื้นโลกเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน ซึ่ง GISTDA ในวันนี้ได้ดำเนินการเป็นผู้นำทางการทูตอวกาศ ผลักดันระบบนิเวศอุตสาหกรรมผ่านวิสัยทัศน์ Spaceport และประยุกต์ใช้เทคโนโลยีขั้นสูงเพื่อแก้ปัญหาปากท้องและสิ่งแวดล้อม เป็นเครื่องพิสูจน์แล้วว่า “อวกาศ” ไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป แต่คือ “กุญแจสำคัญ” ที่จะปลดล็อกศักยภาพของประเทศไทย ให้ก้าวไปสู่อนาคตที่ยั่งยืน ก้าวล้ำ และแข็งแกร่งบนเวทีโลกได้อย่างเต็มภาคภูมิ

ในยุคการแข่งขันด้านเศรษฐกิจ และเทคโนโลยี ทรัพยากรธรรมชาติจึงเข้ามามีบทบาทสำคัญ เช่น น้ำมันดิบ ถ่านหิน ก๊าซธรรมชาติ เพื่อแปรรูปมาเป็นพลังงานในภาคอุตสาหกรรม โดยเฉพาะ “น้ำมัน” ซึ่งนำมาใช้ประโยชน์ตั้งแต่การผลิต การขนส่ง รวมถึงใช้ในชีวิตประจำวัน

น้ำมัน (Refined Petroleum Products) เป็นผลิตภัณฑ์ที่ได้จากการกลั่นน้ำมันดิบ โดยมีองค์ประกอบหลักเป็นสารในกลุ่มไฮโดรคาร์บอน ซึ่งประกอบด้วยคาร์บอนและไฮโดรเจน รวมถึงสารประกอบอื่นในปริมาณเล็กน้อย ผลิตภัณฑ์เหล่านี้ถูกนำไปใช้เป็นเชื้อเพลิงในภาคพลังงาน การคมนาคมขนส่ง และการผลิตกระแสไฟฟ้า ส่งผลให้ความต้องการสำรวจและผลิตน้ำมันดิบเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง

ปิโตรเลียมมีแหล่งกำเนิดจากการสะสมและย่อยสลายของซากสิ่งมีชีวิตภายใต้สภาวะไร้ออกซิเจน เมื่อถูกทับถมเป็นเวลานาน สารอินทรีย์จะเปลี่ยนสภาพเป็นคีโรเจน หากมีการสะสมอยู่ในปริมาณมากพอที่จะให้กําเนิดปิโตรเลียมได้ เรียกว่า หินต้นกำเนิด (Source Rock) เมื่อหินต้นกำเนิดได้รับพลังงานความร้อนและความดันที่เหมาะสม คีโรเจนจะเกิดกระบวนการแปรสภาพกลายเป็นปิโตรเลียม จากนั้นจะเคลื่อนที่ผ่านรอยแตก รอยแยกและรูพรุนของชั้นหินไปสะสมในชั้นหินกักเก็บ (Reservoir) เช่น หินทรายหรือหินคาร์บอเนต โดยมีชั้นหินปิดทับ (Cap Rock) เพื่อกักเก็บปิโตรเลียมไว้ โดยทั่วไปมักพบโครงสร้างทางธรณีวิทยาที่เหมาะจะเป็นโครงสร้างปิดกั้น (Trap) และสะสมตัวของปิโตรเลียม เช่น โครงสร้างรูปโค้งประทุนคว่ำ (Anticline Trap) โครงสร้างรูปรอยเลื่อนของชั้นหิน (Fault Trap) โครงสร้างรูปโดม (Domal Trap) เป็นต้น ทำหน้าที่ป้องกันการรั่วไหลของปิโตรเลียมและลดการสัมผัสกับออกซิเจน อันช่วยชะลอกระบวนการย่อยสลาย ทั้งนี้ กระบวนการกำเนิด การเคลื่อนที่ และการสะสมตัวของปิโตรเลียมต้องเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องและสอดคล้องกัน หากขาดปัจจัยใดปัจจัยหนึ่ง จะไม่สามารถก่อให้เกิดแหล่งปิโตรเลียมที่มีศักยภาพในเชิงเศรษฐกิจได้

ประเทศไทยมีการสำรวจแหล่งพลังงานธรรมชาติใต้ดิน เช่น น้ำมันดิบและก๊าซธรรมชาติ แหล่งปิโตรเลียมในประเทศไทยกระจายตัวอยู่พื้นที่แอ่งสะสมตะกอน เชื่อมโยงกับรอยเลื่อนของชั้นหินยุคเทอเชียร์รีในภาคเหนือ (แหล่งฝาง) ภาคกลาง (แหล่งสิริกิติ์ วิเชียรบุรี สุพรรณบุรี และกำแพงแสน) และอ่าวไทย โดยค้นพบน้ำมันครั้งแรกปี พ.ศ. 2461 บริเวณอำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ หลังจากนั้นจึงเริ่มสำรวจอย่างจริงจัง โดยแหล่งน้ำมันบนบกที่ขนาดใหญ่และสำคัญที่สุดคือ “แหล่งสิริกิติ์” บริเวณรอยต่อ 3 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดกำแพงเพชร สุโขทัย และพิษณุโลก จากข้อมูลเดือนมกราคม 2569 ของกรมเชื้อเพลิงธรรมชาติ กระทรวงพลังงานรายงานว่า แหล่งสิริกิติ์มีศักยภาพในการผลิตน้ำมันดิบ 23,321.90 บาร์เรลต่อวัน แต่ปริมาณน้ำมันที่พบในไทยมากกว่า 70% กระจายอยู่ในพื้นที่อ่าวไทย

“ประเทศไทยมีการค้นพบน้ำมัน แต่ทำไมปริมาณไม่เพียงพอต่อการใช้งาน” เพราะขนาดแหล่งน้ำมันดิบของไทยส่วนใหญ่เป็นแหล่งขนาดเล็กถึงปานกลาง ลักษณะที่พบคือ น้ำมันดิบจะกระจายตัวอยู่ตามรอยแยกหรือแตกของหินเรียกว่า “กระเปาะ” ยากต่อการสำรวจและขุดเจาะ เพราะมีกระบวนการหลายขั้นตอนและปริมาณน้ำมันดิบใต้ดินที่น้อย โดยเฉลี่ยแล้วประเทศไทยมีการผลิตจากทุกแหล่งทั้งหมดในประเทศเพียงแค่ 101,345.72 บาร์เรลต่อวัน คิดเป็น 10% ของปริมาณความต้องการของคนทั้งประเทศ จำเป็นต้องนำเข้าน้ำมันดิบเพื่อนำมากลั่นในโรงกลั่นน้ำมันภายในประเทศเพิ่มเติม

ด้วยวิวัฒนาการทางเทคโนโลยี ดาวเทียมจึงเข้ามามีบทบาทในการสำรวจแหล่งกำเนิดปิโตรเลียมมากขึ้น โดยนำเทคโนโลยีการสำรวจระยะไกล หรือ (Remote Sensing) มาประยุกต์ใช้ในการค้นหา เพื่อประเมินพื้นที่และศักยภาพ พร้อมระบุแหล่งสะสมปิโตรเลียมใต้ดินเบื้องต้นผ่านการวิเคราะห์ร่วมกับระบบภูมิสารสนเทศ (GIS) จากการตรวจับสัญญาณดาวเทียมที่แสดงพื้นผิวของโลกในวงกว้าง แต่ละพื้นที่จะมีการดูดกลืนค่าแสงต่างกันทำให้เห็นความต่างของพื้นที่สามารถแสดงข้อมูล เช่น ลักษณะภูมิประเทศ แหล่งน้ำ พืชพรรณ สามารถนำมาวิเคราะห์เพื่อเป็นข้อมูลสนับสนุนการสำรวจ ดังนี้

1) การวิเคราะห์ลักษณะภูมิประเทศ สามารถใช้ข้อมูล DEM จากดาวเทียมและข้อมูลภาพ LiDAR แสดงเป็นแบบจำลองภูมิประเทศ 3 มิติ แสดงรูปร่าง ความสูงของภูมิประเทศ ทิศทางน้ำ เพื่อให้วิศวกรและนักธรณีวิทยาสามารถค้นหา ประเมินตำแหน่งที่เหมาะสมในการขุดเจาะ วางแผนโครงสร้างพื้นฐาน เช่น ตำแหน่งที่ตั้งของโรงกลั่น ท่อขนส่งน้ำมัน เป็นต้น

2) การสร้างแผนที่โครงสร้างทางธรณีวิทยา ภาพจากดาวเทียมที่มีความละเอียดสูงตรวจจับได้จากการสะท้อนคลื่นที่ตาของดาวเทียมมองเห็น (VNIR) ร่วมกับคลื่น (SWIR) ซึ่งสามารถตีความแนวรอยเลื่อน แอ่งตะกอน การเปลี่ยนแปลงของหิน รวมถึงกำหนดลักษณะเฉพาะของหินแต่ละประเภทมาเป็นตัวแปรเพื่อจำแนก อาจนำอัตราการระบายน้ำ สิ่งปกคลุมดินและสภาพแวดล้อมมาร่วมวิเคราะห์ ซึ่งบ่งชี้โครงสร้างทางธรณีวิทยาที่อาจเป็นแหล่งที่มีปิโตรเลียมสะสมอยู่

3) การตรวจจับการรั่วซึมของปิโตรเลียม จากการการระเหยของไฮโดรคาร์บอนที่ซึมออกมาเหนือผิวดินหรือน้ำ รวมถึงติดตามความผิดปกติของพืชพรรณที่มีผลจากไฮโดรคาร์บอนที่ซึมมายังผิวดิน อาจทำให้พืชมีความผิดปกติ ผ่านการใช้ข้อมูลดาวเทียมติดตามความเปลี่ยนแปลงของค่าดัชนีพืชพรรณ (NDVI)

จริงอยู่ว่าดาวเทียมอาจไม่สามารถฉายภาพของแหล่งปิโตรเลียมได้โดยตรงแต่ปฏิเสธไม่ได้ว่า เทคโนโลยีอวกาศคือ ขุมกำลังสำคัญที่ทำให้คาดการณ์ได้ในเบื้องต้น คัดกรองพื้นที่เป้าหมายที่มีศักยภาพจากโครงสร้างธรณีที่น่าสนใจ ซึ่งอาจเป็นแหล่งสะสมปิโตรเลียม รวมถึงแร่ธาตุสำคัญเพื่อสนับสนุนข้อมูลการสำรวจภาคสนามโดยคลื่นไหวสะเทือนและการขุดเจาะในลำดับถัดไป ครอบคลุมถึงประเมินผลกระทบของสิ่งแวดล้อมจากการขุดเจาะปิโตรเลียม การรั่วไหลของสารพิษ การทรุดตัวของดิน ทำให้สามารถทำงานได้รวดเร็วและแม่นยำมากยิ่งขึ้น ลดความเสี่ยงในการลงทุน ช่วยให้การบริหารจัดการทรัพยากรให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด

“การจมน้ำ” เป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญระดับโลก รวมถึงในประเทศไทยที่เป็นหนึ่งในสาเหตุหลักของการเสียชีวิตในกลุ่มเด็ก และกลุ่มผู้ใหญ่ โดยเกิดขึ้นมากในช่วงเดือนมีนาคม-พฤษภาคม ซึ่งเป็นช่วงที่มีอากาศร้อนจัด และเป็นช่วงปิดภาคเรียน

น่าห่วง! เพราะปีนี้ กรมอุตุนิยมวิทยาคาดการณ์ว่าในช่วงต้นเดือนเมษายน ดัชนีความร้อน (Heat Index)  หรืออุณหภูมิที่ร่างกายของคนเรารู้สึกได้จริง มีแนวโน้มสูงกว่าปีที่ผ่านมา และอาจพุ่งสูงถึง 52-60 องศาเซลเซียส ซึ่งอยู่ระดับ “อันตรายมาก” ต่อการใช้ชีวิตของประชาชนที่เป็นกลุ่มเสี่ยง  

ทั้งนี้ตัวเลขจากกรมควบคุมโรค ( https://www.ddc.moph.go.th/ ) พบว่า ปี พ.ศ. 2568 ประเทศไทยมีผู้เสียชีวิตจากการจมน้ำจำนวนสูงถึง 3,941 ราย หรือประมาณกว่า 10 คนต่อวัน กลุ่มเสี่ยงสูงสุดคือ เด็กอายุต่ำกว่า 15 ปี วัยทำงาน และผู้สูงอายุ ซึ่งส่วนใหญ่เกิดเหตุใน “แหล่งน้ำเพื่อการเกษตรและแหล่งน้ำธรรมชาติ” และจังหวัดที่มีผู้เสียชีวิตสูงสุด ส่วนใหญ่อยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

เพื่อเป็นเครื่องมือหนึ่งในการช่วยลดอัตราการเสียชีวิตจากคนจมน้ำของประเทศไทย ที่สอดรับกับมติสหประชาชาติด้าน Global Drowning Prevention และยุทธศาสตร์โลก ซึ่งตั้งเป้าลดการเสียชีวิตจากการจมน้ำลงร้อยละ 35 ภายในปี พ.ศ. 2578  ล่าสุด GISTDA หรือ สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) ได้ร่วมกับ กองป้องกันการบาดเจ็บ กรมควบคุมโรค พัฒนาระบบ “พื้นที่เสี่ยงคนจมน้ำ” ขึ้น เพื่อรับมือกับปัญหาสาธารณสุขที่มักจะรุนแรงขึ้นในช่วงฤดูร้อนและปิดภาคเรียน โดยนำเทคโนโลยีภาพถ่ายดาวเทียมที่สามารถระบุแหล่งน้ำทั่วประเทศ บูรณาการร่วมกับข้อมูลจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาใช้ในการบริหารจัดการแหล่งน้ำอันตราย ผ่าน แอปพลิเคชัน “ LIFE DEE ”

ดร.ฌานิกา  สุขวัฒนวิจิตร หัวหน้าฝ่ายความมั่นคงทางสังคม สำนักประยุกต์และพัฒนาภูมิสารสนเทศ GISTDA  กล่าวว่า จาก แอปพลิเคชัน “ LIFE DEE ” ซึ่ง GISTDA ต่อยอดมาจากแอปพลิเคชัน “เช็คฝุ่น” เพื่อเป็นแพลตฟอร์มที่รวมระบบรายงานสถานการณ์ฝุ่น PM2.5 ระบบประเมินความเสี่ยงต่อสุขภาพ และระบบบริการสุขภาพไว้ในที่เดียว เพื่อให้ประชาชนทุกกลุ่มสามารถเข้าถึงข้อมูลและบริการได้แบบเรียลไทม์ วันนี้ “ LIFE DEE ”  จะไม่ได้เป็นแค่แอปพลิเคชันที่ทำเรื่องของสาธารณสุขเพียงอย่างเดียว แต่กำลังขยับไปเรื่องของสังคมในภาพรวมมากขึ้น โดยเป็นการยกระดับคุณภาพชีวิตของทุกคนให้ดีขึ้น  

ในปีนี้ GISTDA จึงมีแผนในการปรับโฉมแอปพลิเคชัน “ LIFE DEE ” ใหม่ โดยมีการออกแบบให้เป็น Universal Design หรือการออกแบบเพื่อคนทุกคน เพื่อให้ผู้พิการหรือผู้สูงอายุ สามารถเข้าถึงการใช้งานได้อย่างเท่าเทียม สะดวกและปลอดภัย นอกจากนี้ยังมีแผนในการพัฒนาฟีเจอร์ใหม่ ๆ เพิ่มเติม เพื่อเน้นย้ำถึงการทำให้คุณภาพชีวิตดีขึ้น เช่น ระบบพื้นที่เสี่ยงคนจมน้ำ และการเข้าถึงบริการสาธารณะของผู้พิการที่จะเปิดให้บริการในเร็ว ๆ นี้  และเส้นทางอพยพและพื้นที่ปลอดภัยของกลุ่มผู้เปราะบาง ที่คาดว่าจะให้บริการได้ภายในเดือนกันยายนปีนี้

พญ.ศิริรัตน์ สุวรรณฤทธิ์ ผู้อำนวยการกองป้องกันการบาดเจ็บ กรมควบคุมโรค กล่าวถึงความร่วมมือในครั้งนี้ว่า การบูรณาการข้อมูลด้านสาธารณสุขร่วมกับเทคโนโลยีภูมิสารสนเทศของ GISTDA ถือเป็นก้าวสำคัญในการยกระดับการป้องกันการจมน้ำของประเทศ โดยระบบ “พื้นที่เสี่ยงคนจมน้ำ” จะช่วยให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถเข้าถึงข้อมูลเชิงพื้นที่ได้ ซึ่งจะช่วยสนับสนุนการวางแผนเชิงรุก ทั้งในด้านการเฝ้าระวัง การจัดการพื้นที่เสี่ยง และการสื่อสารความเสี่ยงไปยังประชาชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งจะเป็นส่วนสำคัญในการลดอัตราการเสียชีวิตจากการจมน้ำในระยะยาว ทั้งนี้ กรมควบคุมโรคมีแผนบูรณาการข้อมูลร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในระดับพื้นที่เพื่อให้มีข้อมูลสนับสนุนการดำเนินงานที่มีความแม่นยำและทันเวลา สามารถนำไปใช้ประโยชน์อย่างเป็นรูปธรรม และครอบคลุมทุกกลุ่มประชากรอย่างทั่วถึง

ดร.จิรัติวัล เครือศิลป์  นักภูมิสารสนเทศชำนาญการ สำนักประยุกต์และพัฒนาภูมิสารสนเทศ ได้กล่าวเพิ่มเติมเกี่ยวกับระบบ “พื้นที่เสี่ยงคนจมน้ำ” ว่าเริ่มต้นจากการนำร่องของจังหวัดเสี่ยงสูงในภาคอีสาน ในพื้นที่ของสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 9 จังหวัดนครราชสีมา (สคร. 9) เพื่อบอกถึงจุดแหล่งน้ำที่เสี่ยง และจุดแหล่งน้ำที่ได้ดำเนินการแก้ไขแล้ว เช่น มีป้ายเตือนและอุปกรณ์ช่วยชีวิต โดยชุมชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในพื้นที่

ปัจจุบันระบบพื้นที่เสี่ยงคนจมน้ำ มีข้อมูลครอบคลุมทั่วทั้งประเทศ โดยข้อมูลในระบบจะแสดงถึงแหล่งน้ำขนาดเล็กในแต่ละพื้นที่ลงลึกได้ระดับอำเภอและจังหวัด และแยกระดับความเสี่ยงการจมน้ำเสียชีวิตย้อนหลัง ตั้งแต่ปี 2563-2567 โดยใช้ฐานข้อมูลของกองยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข ด้วยการแบ่งเกณฑ์พื้นที่เสี่ยงเป็นสีตามที่กรมควบคุมโรคกำหนด เช่น สีแดง เสี่ยงมากเพราะเคยมีผู้เสียชีวิตตั้งแต่ 5 รายขึ้นไป สีเขียว เสี่ยงน้อย เคยมีผู้เสียชีวิต 1 ราย นอกจากนี้ ยังสามารถระบุได้ถึงช่วงอายุของผู้เสียชีวิตในแต่ละพื้นที่ แยกได้ในแต่ละเดือน แต่ละปี

ขณะที่ในภาคประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูลได้ผ่าน แอปพลิเคชัน “ LIFE DEE ” ซึ่งนอกจากจะมีข้อมูลพื้นที่เสี่ยงแล้ว ยังสามารถแสดงตำแหน่งที่ตั้งโรงพยาบาล ที่อยู่ในบริเวณใกล้เคียง เพื่อขอความช่วยเหลือเมื่อเกิดเหตุการณ์ฉุกเฉินอีกด้วย

 นี่ก็คือ… อีกหนึ่งประโยชน์ของการนำเอาเทคโนโลยีอวกาศที่สามารถระบุถึงตำแหน่งของสถานที่สำคัญต่าง ๆ บนโลกใบนี้ มาประยุกต์ใช้ร่วมกับข้อมูลด้านสุขภาพและสาธารณสุข รวมถึงปัจจัยแวดล้อมอื่นๆ   และเมื่อข้อมูลถูกนำมาบูรณาการร่วมกัน จะทำให้มองเห็นพื้นที่เสี่ยงภัยในด้านต่างๆ ทำให้เราสามารถวางแผน เฝ้าระวัง ป้องกัน และให้การช่วยเหลือได้อย่างทันท่วงที

 ในยุคโลกร้อน “ตลาดคาร์บอนเครดิต” เป็นหนึ่งกลไกสำคัญในการส่งเสริมให้เกิดการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสู่ชั้นบรรยากาศ โดย “เปลี่ยนความพยายามในการลดการปลดปล่อยคาร์บอน ให้กลายเป็นรายได้หรือมูลค่าเพิ่มให้กับธุรกิจ” สร้างแรงจูงใจในการดูแลรักษาทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน

     ปัจจุบันตลาดคาร์บอนเครดิตในประเทศไทย ซึ่งเป็นภาคสมัครใจ ถือว่าอยู่ในระยะเริ่มต้น และกำลังได้รับความสนใจจากองค์กรต่าง ๆ  ที่ต้องการเตรียมความพร้อมตามนโยบายภาครัฐและเป้าหมายด้านความยั่งยืนขององค์กร อย่างไรก็ดี แม้ตลาดคาร์บอนเครดิตในประเทศไทยจะมีแนวโน้มในการเติบโต  แต่ก็ยังมีข้อจำกัดทั้งจากการเป็นภาคสมัครใจ ที่ขาดแรงจูงใจทางกฎหมาย ความไม่แน่นอนของตลาดและพฤติกรรมการซื้อ-ขาย   การขาดด้านความรู้ความเข้าใจในตลาดที่มีโครงสร้างซับซ้อน  และต้นทุนในการพัฒนาโครงการที่สูงจนอาจไม่คุ้มทุนสำหรับโครงการขนาดเล็ก   

     ดังนั้นคำถามสำคัญที่เชื่อว่า..ทุกคนโดยเฉพาะผู้ประกอบการรายใหม่ที่สนใจอยากจะมีรายได้จากการขายคาร์บอนเครดิต อยากรู้  ก็คือ “ความคุ้มค่าก่อนที่จะลงทุน” 
และโจทย์คำถามนี้  กำลังจะมีคำตอบ !

     โดยสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA ซึ่งที่ผ่านมาได้มีการนำเทคโนโลยีอวกาศมาประยุกต์ใช้กับการประเมินการกักเก็บคาร์บอนในภาคป่าไม้และการเกษตร และเป็นหนึ่งในผู้ให้บริการประเมินคาร์บอนเครดิต โดยใช้ภาพถ่ายดาวเทียม ร่วมกับเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์หรือ AI ซึ่งได้รับการรับรองจากองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) หรือ อบก.

     ล่าสุด… เพื่อสนับสนุนการตัดสินใจและร่วมขับเคลื่อนตลาดคาร์บอนเครดิตในประเทศไทยได้อย่างเป็นรูปธรรม  GISTDA  ได้พัฒนาระบบ “พยากรณ์ปริมาณคาร์บอนเครดิต” ขึ้น  เพื่อตอบโจทย์กลุ่มเป้าหมายที่ต้องการทราบความคุ้มค่าก่อนการลงทุนในโครงการประเมินคาร์บอนเครดิต ทั้งนี้คาดว่าระบบฯ จะเสร็จสมบูรณ์ และเปิดให้ใช้บริการผ่าน แพลตฟอร์ม Carbon Atlas  (https://carbonatlas.gistda.or.th/home) ได้ภายในปี 2569 นี้

     “คติวิช กันธา”  หัวหน้าฝ่ายทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม GISTDA เปิดเผยว่า ที่ผ่านมา GISTDA ได้พัฒนาแพลตฟอร์ม “Carbon Atlas” ขึ้น เพื่อเป็นแพลตฟอร์มประเมินคาร์บอนเครดิตภาคป่าไม้และการเกษตร ที่พัฒนาจากข้อมูลการสำรวจระยะไกลและเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ ครอบคลุมพื้นที่ป่าดิบเขา ป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรัง ป่าชายเลนและสวนยางพารา โดยในแพลตฟอร์มดังกล่าวประกอบด้วย 2 ชุดข้อมูลสำคัญ ที่ GISTDA เก็บข้อมูลในปี 2565 และ2567    

     ข้อมูลชุดแรกคือ พื้นที่สีเขียว ที่แสดงถึงต้นไม้ที่ช่วยดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ และมองเห็นได้จากข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียม ซึ่งจากข้อมูลในปี 2567 พบว่าประเทศไทย มีข้อมูลพื้นที่สีเขียวทั่วประเทศกว่า 167  ล้านไร่หรือประมาณ 52% ของพื้นที่ทั้งประเทศ และเป็นพื้นที่สีเขียวในเมืองกว่า 13 ล้านไร่ หรือประมาณ 20% ของพื้นที่ในเมือง ส่วนอีกหนึ่งชุดข้อมูลคือ การกักเก็บคาร์บอน ที่ช่วยดูดซับก๊าซเรือนกระจกในชั้นบรรยากาศ

     ข้อมูลทั้ง 2 ชุดนี้  ปัจจุบันมีผู้ใช้งานหลักทั้งภาครัฐและเอกชน   โดยในส่วนของพื้นที่สีเขียว หน่วยงานภาครัฐได้นำข้อมูลไปใช้เพื่อบริหาร จัดการ และวางแผนตามยุทธศาสตร์ชาติ  และด้วยข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียมที่มีความละเอียด 2 เมตรของ GISTDA ปัจจุบันหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้มีการนำไปวิเคราะห์เปรียบเทียบกับแผนที่ที่มีอยู่เดิมเพื่อให้เกิดความถูกต้องแม่นยำมากขึ้น นอกจากนี้พื้นที่สีเขียวยังสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการบริหารจัดการเมือง ปรับใช้กับการวางแผนจัดทำนโยบายการเพิ่มขึ้น – ลดลงของพื้นที่สีเขียวในมืองตามพื้นที่ที่แต่ละหน่วยงานรับผิดชอบ   
ส่วนข้อมูลการกักเก็บคาร์บอน  ปัจจุบันหน่วยงานภาครัฐและภาคธุรกิจ  ได้มีการนำข้อมูลไปใช้งานเป็นรูปธรรม  และเริ่มมีหน่วยงานเข้ามาใช้บริการ GISTDA ในการประเมินการกักเก็บคาร์บอนในภาคป่าไม้ และพื้นที่เกษตร  เนื่องจากเป็นพื้นที่ที่สามารถนำภาพถ่ายดาวเทียมมาวิเคราะห์และแปลตีความได้  

“จากการเปิดตัวแพลตฟอร์ม Carbon Atlas และเริ่มให้บริการประเมินคาร์บอนเครดิตฯ ทำให้ GISTDA รู้ถึงโจทย์คำถามของผู้สนใจที่อยากจะเข้ามาเป็นผู้ขายในตลาดคาร์บอนเครดิต  ส่วนใหญ่จะถามถึงค่าใช้จ่าย และความคุ้มค่าในการลงทุนก่อนจะตัดสินใจ จึงเป็นที่มาของการพัฒนาระบบที่จะสามารถพยากรณ์ปริมาณคาร์บอนเครดิต ในพื้นที่ต่างๆ ที่ลูกค้าอยากจะรู้ได้” 

     ระบบที่กำลังพัฒนาขึ้นนี้  จะสามารถพยากรณ์ได้ในระยะ 3  – 5 ปี เพื่อให้เจ้าของพื้นที่ เลือกช่วงเวลาที่เหมาะสมในการขายเพื่อให้ได้กำไรสูงสุด โดยข้อมูลที่ใช้ในการประมวลผล เช่น ประเภทข้อมูล  ขนาดพื้นที่  ลักษณะการเกาะกลุ่มของพื้นที่ และระยะเวลาที่คาดว่าจะขาย เป็นต้น   ระบบจะคำนวณออกมาเป็นตัวเลขให้เห็นว่าในอนาคตจะขายได้เท่าไร เป็นต้นทุนเท่าไหร่ และจะมีกำไรเท่าไหร่ โดยอ้างอิงราคาซื้อขายในไทย ซึ่งอยู่ที่ประมาณ 500 – 3,000 บาทต่อตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ระบบนี้เมื่อแล้วเสร็จจะนำไปให้บริการในแพลตฟอร์ม Carbon Atlas

     …ท่ามกลางเทคโนโลยีล้ำสมัยจำนวนมาก ที่หน่วยงานต่าง ๆ เริ่มนำมาใช้กับการประเมินการกักเก็บคาร์บอนในปัจจุบัน อะไรคือจุดเด่นของบริการจาก GISTDA ที่ประยุกต์ใช้เทคโนโลยีอวกาศเป็นหลัก

     คุณคติวิช บอกว่า  จุดเด่นของบริการจาก GISTDA มี 3 ข้อหลักคือ

1. การมีข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียม คุณภาพสูง ที่ใช้เป็นหนึ่งในการประเมินการกักเก็บคาร์บอน  

2. การใช้เทคโนโลยีทีทันสมัยอย่าง LiDAR ในการวัดความเจริญเติบโตของต้นไม้ในแปลงตัวอย่าง ได้อย่างถูกต้อง แม่นยำและมีประสิทธิภาพสูง  

และ 3.  แบบจำลองการประเมินคาร์บอนด้วย AI ของ GISTDA ที่สามารถตรวจวัดได้ 5 ประเภทข้อมูล และครอบคลุมพื้นที่ทั้งประเทศ  

     อนาคต นอกจากการปรับปรุงแพลตฟอร์ม Carbon Atlas ด้วยการเพิ่มฟีเจอร์ พยากรณ์ปริมาณคาร์บอนเครดิตแล้ว ในปี 2569 นี้  GISTDA ยังมีแผนที่จะขยายการใช้งานในกลุ่มดาวเทียมอื่น ๆ เพิ่มเติม เพื่อให้ได้ค่าที่ถูกต้องเพิ่มมากขึ้น เพื่อนำมาใช้กับแบบจำลองและจะนำ GeoSlam เครื่องสแกน 3 มิติแบบพกพา ที่สามารถเก็บข้อมูลได้รวดเร็วกว่าการใช้ 3D Scanner ถึง 4 เท่า มาใช้ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการตรวจวัด  

     นอกจากนี้ GISTDA ยังมีแผนขยายผลการใช้ประโยชน์จากข้อมูลที่ได้ ทั้งพื้นที่สีเขียว การกักเก็บคาร์บอน และภาพถ่ายดาวเทียมหลายช่วงเวลาที่ GISTDA มีย้อนหลังไปถึง 50 ปี ซึ่งสามารถนำไปวิเคราะห์เรื่องความหลากหลายทางชีวภาพได้อีกด้วย.